Τουλάχιστον 180 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και περισσότεροι από 1.500 αγνοούνται μετά την τεράστια πλημμύρα που έπληξε την κοιλάδα του ποταμού Μπότε Κόσι στο Νεπάλ.

Οι πρώτες αναλύσεις δείχνουν ότι η καταστροφή πιθανότατα συνδέεται με την κατάρρευση παγετώνα, σε μια περιοχή των Ιμαλαΐων που θεωρείται ιδιαίτερα ευάλωτη στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Η πλημμύρα κατέκλυσε την κοιλάδα του ποταμού Μπότε Κόσι σε μήκος άνω των 170 χιλιομέτρων. Η περιοχή αποτελεί βασικό σύνδεσμο μεταξύ του Κατμαντού στο Νεπάλ και της Λάσα στο Θιβέτ.

Σύμφωνα με τον Λεβάν Τιελίτζε, ειδικό στη γεωμορφολογία των παγετώνων στο Πανεπιστήμιο Monash στην Αυστραλία, οι πρώτες ενδείξεις παραπέμπουν σε ξαφνική κατάρρευση παγετώνα.

Ο ίδιος επισημαίνει ότι οι παγετώνες υποχωρούν με επιταχυνόμενο ρυθμό σε πολλές περιοχές του κόσμου, ενώ η εξέλιξη αυτή μπορεί να συνδέεται με σοβαρές καταστροφές σε ορεινές περιοχές.

Στα Ιμαλάια, ο κίνδυνος είναι ιδιαίτερα αυξημένος, καθώς οι απότομες πλαγιές πολλών βουνών αποτελούνται από μόνιμα παγωμένο έδαφος, το οποίο παραμένει παγωμένο εδώ και αιώνες.

Με την άνοδο της θερμοκρασίας, το έδαφος αυτό μπορεί να αποψυχθεί και να αποσταθεροποιηθεί, αυξάνοντας τον κίνδυνο κατολισθήσεων και άλλων φαινομένων.

Τι γνωρίζουμε για την καταστροφή

Το φαινόμενο στο Νεπάλ πιθανότατα προκλήθηκε από μια τεράστια κατολίσθηση πάγου και βράχων, η οποία παρέσυρε πάγο, νερό, βράχους, δέντρα και λάσπη.

Η ένταση της κατολίσθησης ήταν τέτοια ώστε αρχικά εκτιμήθηκε ότι μπορεί να είχε προκληθεί σεισμός. Οι σεισμογράφοι κατέγραψαν σεισμική ενέργεια που αντιστοιχούσε σε σεισμό μεγέθους 4,4 βαθμών.

Όταν το τεράστιο μέτωπο των φερτών υλικών έφτασε στο λιμάνι Γκιρόνγκ, συνοριακό πέρασμα μεταξύ Κίνας και Νεπάλ, η εικόνα έμοιαζε με «τσουνάμι λάσπης».

Οι πρώτες εκτιμήσεις αναφέρουν ότι το κύμα ενδέχεται να έφτασε σε ύψος τα 30 μέτρα.

Μια πιθανότητα για τέτοιου είδους καταστροφές είναι η ξαφνική απελευθέρωση λιωμένου νερού από παγετωνική λίμνη, όταν καταρρέει το φυσικό φράγμα που την συγκρατεί. Το φαινόμενο είναι γνωστό ως ξαφνική πλημμύρα από την κατάρρευση φυσικού φράγματος παγετωνικής λίμνης.

Ένα αντίστοιχο περιστατικό είχε σημειωθεί στο Νεπάλ το 2024. Ωστόσο, οι πρώτες αναλύσεις για τη σημερινή καταστροφή δείχνουν ότι πιθανότατα δεν πρόκειται για το ίδιο φαινόμενο.

Δορυφορικές εικόνες δείχνουν ότι η κατολίσθηση μπορεί να απομάκρυνε μεγάλα τμήματα ενός παγετώνα, οδηγώντας τελικά στην κατάρρευσή του.

Παραμένει άγνωστο τι ακριβώς προκάλεσε την κατάρρευση του παγετώνα. Είναι, όμως, γνωστό ότι η γενικότερη υποχώρηση των παγετώνων μπορεί να συνοδεύεται από πλημμύρες και μεγάλες ροές φερτών υλικών.

Η ίδια περιοχή είχε πληγεί πέρυσι από μικρότερης κλίμακας πλημμύρα, με εννέα ανθρώπους να χάνουν τη ζωή τους.

Ανάλογα φαινόμενα έχουν καταγραφεί και σε άλλες ορεινές περιοχές. Στην Ελβετία, παγετώνας που έλιωνε προκάλεσε πέρυσι μεγάλη ροή φερτών υλικών και κατέστρεψε το χωριό Μπλάτεν, χωρίς να υπάρξουν ανθρώπινες απώλειες.

Το 2023, κατολίσθηση και η επακόλουθη πλημμύρα στη Γεωργία κόστισαν τη ζωή σε 33 ανθρώπους σε ορεινό θέρετρο.

Η καταστροφή στο Νεπάλ συγκαταλέγεται, ωστόσο, στις μεγαλύτερες που έχουν σημειωθεί μέχρι σήμερα.

Μπορούν να περιοριστούν οι κίνδυνοι

Οι παγετώνες μεγάλου υψομέτρου των Ιμαλαΐων ενδέχεται να αντιδρούν διαφορετικά στην κλιματική αλλαγή σε σχέση με παγετώνες χαμηλότερου υψομέτρου ή εκείνους που βρίσκονται σε θερμότερες περιοχές.

Παράλληλα, η απόψυξη και η υποβάθμιση του μόνιμα παγωμένου εδάφους μπορούν να συμβάλουν στην αποσταθεροποίηση των απότομων πλαγιών των Ιμαλαΐων.

Η εμπειρία από την Ελβετία δείχνει ότι τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης μπορούν να περιορίσουν τις ανθρώπινες απώλειες. Όταν κατέρρευσε ο παγετώνας, οι αρχές είχαν απομακρύνει εγκαίρως τους κατοίκους.

Τα συστήματα αυτά μπορούν να παρακολουθούν την απότομη άνοδο της στάθμης των ποταμών, τις έντονες βροχοπτώσεις και τα σεισμικά κύματα, ώστε να προειδοποιούν τις αρχές πριν από μια καταστροφή.

Η εγκατάσταση και η συντήρηση τέτοιων συστημάτων απαιτούν, ωστόσο, σημαντικές επενδύσεις, γεγονός που αποτελεί πρόκληση για χώρες χαμηλού εισοδήματος και αναπτυσσόμενες χώρες.

Το Πράσινο Ταμείο για το Κλίμα ανακοίνωσε πέρυσι χρηματοδότηση για τη βελτίωση των συστημάτων παρακολούθησης στο Νεπάλ.

Η υποχώρηση των παγετώνων δημιουργεί παράλληλα και ένα ευρύτερο ζήτημα για την επάρκεια νερού. Το νερό από το λιώσιμο των παγετώνων των Ιμαλαΐων τροφοδοτεί ποτάμια ζωτικής σημασίας για δισεκατομμύρια ανθρώπους στο Νεπάλ, το Πακιστάν, την Ινδία και την Κίνα.

Η αυξημένη τήξη μπορεί προσωρινά να ενισχύσει την παροχή νερού και, σε ορισμένες περιοχές, να αυξήσει τον κίνδυνο πλημμυρών. Καθώς όμως οι παγετώνες συρρικνώνονται, η συμβολή τους στην παροχή νερού μπορεί τελικά να περιοριστεί, ιδιαίτερα κατά την περίοδο ξηρασίας.

Η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, οι επενδύσεις σε συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και η καλύτερη παρακολούθηση των ευάλωτων ορεινών περιοχών μπορούν να ενισχύσουν την προετοιμασία των κοινοτήτων.

Τα μέτρα αυτά δεν μπορούν να αποτρέψουν κάθε καταστροφή, μπορούν όμως να περιορίσουν τις απώλειες και να προσφέρουν περισσότερο χρόνο για την απομάκρυνση των κατοίκων.

Tags: #Νεπάλ #Ελβετία #Κίνα